Kategorie
Drzewa

ZNACZENIE MlKROKLIMATYCZNE I SANITARNE DRZEW

Regulowanie stosunku tlenu do dwutlenku węgla.

W atmosferze dużych miast może nastąpić duże zwiększenie zawartości dwutlenku węgla. Przyczyną tego mogą być zwłaszcza niewłaściwe rozwiązania urbanistyczne (utrudnione przewietrzanie) w powiązaniu z niekorzystnymi warunkami meteorologicznymi. Wydzielanie tlenu przez drzewa i zapotrzebowanie człowieka na tlen do oddychania są wielkościami porównywalnymi. Przy założeniu, że powierzchnia liści na zieleńcu miejskim (a więc łącznie powierzchnia liści drzew, krzewów i trawnika) jest 4—5 razy większa od powierzchni zajmowanego terenu, roczne zapotrzebowanie na tlen do oddychania przez jednego człowieka, może być pokryte przez 30-40 m² zieleńca. Powierzchnia liści drzew jest 5-10-krotnie większa od powierzchni rzutu korony. Jednak zapotrzebowanie miasta na tlen jest tak wielkie, głównie ze względu na przemysł i środki komunikacyjne, że „produkcja” tego składnika przez roślinność miasta jest stosunkowo nikła. W ośrodkach o wysoko rozwiniętej cywilizacji technicznej człowiek potrzebuje ogromnych ilości tlenu, wynoszących 11,8 t na rok. Wolno stojący 100-letni buk (o wysokości 25 m i pierśnicy 60 cm) ma koronę o objętości około 2500 m³, na której znajduje się około 800000 liści o łącznej powierzchni 1500 m². Buk ten wydziela w okresie wegetacyjnym w ciągu godziny 2,35 kg dwutlenku węgla, a wydziela 1,7 kg tlenu, a więc w sumie — ilość tlenu wystarczającą do pokrycia rocznego zapotrzebowania na ten składnik dla 10 ludzi. Hektar 76-letniego drzewostanu świerkowego „produkuje” rocznie 21 t tlenu, a hektar 100-letniego drzewostanu bukowego w ciągu całego życia wydziela taką ilość tlenu, której produkcja przemysłowa kosztowałaby 360 mln zł.

Wydzielanie fitoncydów. Wiele drzew, krzewów oraz innych roślin wydziela lotne substancje zwane fitoncydami. Mają one często działanie antyseptyczne lub wręcz lecznicze, co jest wykorzystywane w leczeniu uzdrowiskowym. Do najintensywniejszych producentów fitoncydów należą z naszych drzew sosna, jałowiec, czeremcha, brzoza. W mniejszym stopniu wydzielają je również jodła, świerk, cis, dąb, grab, klon, jesion, topola, orzech włoski, leszczyna, kalina, porzeczka, malina, głóg, róża oraz wiele innych. Stwierdzono niszczące lub hamujące działanie fitoncydów na bakterie, promieniowce i grzyby.

Wzmożenie wymiany mas powietrza. Roślinność wyraźnie przyczynia się do zróżnicowania temperatur na terenie miasta (rysunek).

Rysunek. Ruchy konwekcyjne mas po wietrzą w obrębie drzewostanów w dzień i w nocy.

Zjawisko to obserwuje się powszechnie w wypadkach sąsiadowania roślin z innymi elementami, jak budynki, nawierzchnie itp., a mianowicie im bliżej tych ostatnich, tym wyższa temperatura. Już różnica temperatury powietrza około 1°C powoduje konwekcyjny prąd wstępujący, który latem jest szczególnie silny nad terenami miejskimi i przemysłowymi. Konwekcji mas powietrza sprzyjają dodatkowo procesy uwalniania energii cieplnej w gospodarce człowieka. Wraz z wstępującym prądem powietrza unoszone są zanieczyszczenia atmosfery, a na ich miejsce spływa przez sąsiednie tereny zieleni czyściejsze powietrze (rysunek).

Rysunek. Wpływ wysokiej roślinności drzewiastej na inicjowanie w ciągu dnia ruchów powietrza w obrębie zabudowy.

Podczas poziomego przemieszczania mas powietrza roślinność, szczególnie wysoka, wzmaga turbulencję (przepływ burzliwy), ponadto — jeżeli jest racjonalnie dobrana i rozmieszczona — może odegrać rolę sterującą i izolacyjną w wymianie mas powietrza.

Obniżanie temperatury powietrza. Stwierdzono, że w miastach średnie temperatury roczne są o 1-1,5°C wyższe niż na terenach sąsiednich. Wynika to z wielu przyczyn. Duże ilości ciepła wyzwalane są w różnych procesach gospodarczych. Ilości te mogą nawet przewyższać ilość energii słonecznej przypadającej na jednostkę powierzchni. W centrum miasta wskutek nagrzewania się ulic i budynków powstają różnice temperatur wynoszące ponad 10°C w porównaniu z przedmieściami. Już zadrzewienia szerokości 50-100 m mogą spowodować obniżenie temperatury o około 3,5°C. Zadrzewienia luźne (o niewielkim zwarciu) mają większą powierzchnię czynną niż zwarte grupy i mogą działać bardziej efektywnie. Powodem podwyższenia temperatury w mieście jest też niedostatek wody na zaskorupiałych powierzchniach gleb, nawierzchniach itp. Jak wiadomo, parowanie pochłania zwykle znaczne ilości ciepła z otoczenia, a w wypadku słabego nawilgocenia wszelkich powierzchni w miastach proces ten jest znacznie ograniczony. I tu znaczenie roślin jest bardzo istotne. Drzewa potrzebują do swych procesów życiowych, głównie do transpiracji, sporych ilości ciepła. Do wyparowania 1 l wody potrzeba 600 kcal. W procesie transpiracji jednego dużego drzewa w ciągu 1 dnia, wynoszącej 600 l, zużywa się więc 360000 kcal, a transpiracja z hektara 115-letniego lasu bukowego, wynosząca 25-30000 litrów dziennie – pochłania 18 mln kcal. Drzewa z powierzchni 1 m² lasu wyparowują ilość wody odpowiadającą 70 mm opadu, co pociąga za sobą zużycie 42000 kcal.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *