Kategorie
Drzewa

Miejsca ubytków drewna

Ubytki górne. Ubytki tego typu mogą powstawać na skutek rozłamania w rozwidleniach, złamań pni i konarów itp. Rozkład drewna na skutek uszkodzeń tego typu postępuje bardzo szybko ze względu na łatwość zatrzymywania wody opadowej oraz gromadzenia się w tych miejscach materiału organicznego różnego pochodzenia. Postępowanie zmierzające do zahamowania rozkładu drewna może być różne, w zależności od rodzaju uszkodzenia pierwotnego. Na przykład rozkładającą się część pnia poniżej miejsca złamania można ściąć do miejsca zdrowego i zabezpieczyć zgodnie z zasadami omówionymi w części dotyczącej uszkodzeń powodowanych cięciem. W przypadku powstania głębokiego ubytku poniżej miejsca złamania pnia konieczne będzie wykonanie odsłonięcia bocznego lub otworu, zależnie od głębokości ubytku. Miejsce odsłonięcia wyznacza się zależnie od rozmieszczenia konarów i gałęzi znajdujących się w pobliżu uszkodzenia, tak aby zapewnić dopływ produktów asymilacji do brzegów miejsca uszkodzenia. W przypadku rozkładu drewna w miejscu rozłamania rozwidlenia, najwłaściwsze jest oczyszczenie i takie uformowanie tego miejsca, jakie uniemożliwi zatrzymywanie się wody opadowej. W pewnych przypadkach daleko posuniętego rozkładu drewna pnia konieczne jest boczne odsłonięcie miejsca ubytku, co pozwala na dokładniejsze wykonanie zabiegu (rysunki).

Rysunek. Sposób odsłonięcia miejsca ubytku górnego powstałego w wyniku niezabezpieczenia miejsca obcięcia złamanego pnia.

Rysunek. Ubytek drewna w miejscu rozłamanego rozwidlenia przed przygotowaniem i po przygotowaniu do leczenia oraz po zabezpieczeniu przed rozłamaniem.

Należy pamiętać, że bardzo często zwiększanie dostępności odbywa się przez naruszanie zdrowej części pnia. Odsłonięcie powinno przede wszystkim umożliwiać wysychanie i okresowe spryskiwanie środkami grzybobójczymi. Leczenie tego typu uszkodzeń pni jest bardzo trudne ze względu na ciągłe dostawanie się wody opadowej i rzadko prowadzi do efektywnego powstrzymywania rozkładu drewna.

Ubytki środkowe. Ubytki takie mogą być otwarte lub zamknięte. Stwierdzenie ubytku zamkniętego, czyli bez widocznych otworów jest na ogół trudne i może być dokonane następującymi sposobami: przez opukiwanie, przez wciskanie ostrzy lub przez wywiercanie otworu. O istnieniu ubytku wewnątrz pnia można również wnioskować na podstawie tworzących się na powierzchni pnia owocników hub. Rozkład drewna w miejscach zapoczątkowanych zamkniętych ubytków przebiega na ogół intensywnie z powodu dość dużej wilgotności utrzymującej się wewnątrz. Zahamowanie rozkładu drewna można osiągnąć przez osuszenie, co wymaga z reguły otwarcia umożliwiającego przewietrzanie. Często otwarcie takich miejsc jest niezbędne ze względu na konieczność odprowadzenia zbierającej się tam wody. Przed podjęciem decyzji o otwarciu konieczne jest określenie kształtu i rozmiarów miejsca ubytku oraz stopnia rozkładu drewna. Jest to bardzo ważne ze względu na stworzenie warunków dostępności wymaganej przy oczyszczaniu oraz takie rozmieszczenie otworów, które zapewni właściwe przewietrzanie, a jednocześnie utrudni przedostawanie się wody opadowej. Miejsca otwarcia powinny w możliwie najmniejszym stopniu naruszać układ mechaniczny pnia. Należy więc w miarę możności robić otwory w ściankach najcieńszych, unikając otwierania w miejscach leżących nad sobą oraz na stronie pnia mocno obciążonej mechanicznie itp. Lepiej wykonywać więcej mniejszych otworów niż jeden duży, wykonanie dużego otworu wzdłuż pnia może w znacznym stopniu naruszyć jego właściwości mechaniczne. Jeżeli istnieje konieczność wykonania lub utrzymania dużych otworów (ubytki otwarte), osłabiony mechanicznie pień można wzmocnić za pomocą wbudowanych poprzecznie prętów. Sposób wykonania takich wzmocnień omówiony jest w części dotyczącej leczenia ubytków „całkowitych”.

Zasada położenia otworów wobec miejsca ubytku w pniu pokazana jest na rysunku.

Rysunek. Pień z ubytkiem środkowym przed odsłonięciem oraz po wykonaniu otworów i ukształtowaniu wnętrza.

Dno miejsca ubytku powinno być uformowane w sposób uniemożliwiający zbieranie się wody. Ścianki wnętrza po oczyszczeniu i uformowaniu powinny być zdezynfekowane, osuszone i pokryte powłoką uniemożliwiającą zawilgocenie, podobnie jak w leczeniu ubytków powierzchniowych.

Postępowanie podczas leczenia miejsc ubytków środkowych otwartych jest podobne, a wybranie miejsc otwarcia zależy w dużym stopniu od położenia otworów już istniejących. Często jest tu potrzebne wykonanie dodatkowych otworów w najniższej i najwyższej części miejsca ubytku.

W pewnych przypadkach powstawania niewielkich zamkniętych ubytków środkowych, np. w bardzo wysokich i grubych pniach, zahamowanie rozkładu drewna można osiągnąć bez otwierania „chorych miejsc”, a jedynie przez wprowadzenie do ich wnętrza środków grzybobójczych.

Ubytki „całkowite”. Są to przypadki zaawansowanego rozkładu drewna obejmującego cały pień i sięgającego często do nasady konarów w koronie. Postępowanie w leczeniu drzew o takim stopniu uszkodzenia należy opierać na podobnych zasadach jak stosowane w leczeniu poprzednio omawianych postaci uszkodzeń.

Bardzo ważnym zagadnieniem przy wykonywaniu otworów odsłaniających wnętrze pnia jest analiza statyki drzewa i czynników zewnętrznych (meteorologicznych), które mogą oddziaływać mechanicznie na drzewo.

Drzewo z zamkniętymi ubytkami drewna pnia narażone jest na złamanie na skutek działania sił zginających i skręcających w stopniu znacznie mniejszym niż drzewo z ubytkami otwartymi. Pień pełny stanowi walec, dla którego współczynnik wytrzymałości obliczany jest według wzoru:

W = (π • r³) ÷ 4

Natomiast pień z zamkniętym ubytkiem stanowi rurę, której współczynnik wytrzymałości oblicza się według wzoru:

W = [(D4 – d4)•π] ÷ 32D

gdzie D oznacza średnicę zewnętrzną, a d — średnicę ubytku. Na podstawie przykładowych obliczeń wytrzymałości pnia o średnicy 60 cm i grubości ścianki 2,5 cm można stwierdzić, że tak duży (aż 85%) ubytek drewna na przekroju zmniejsza wytrzymałość pnia jednak zaledwie o połowę. Wytrzymałość pnia o ubytkach „całkowitych” otwartych jest mimo to znacznie mniejsza i trudna do dokładnego określenia. Znacznie mniejszą wytrzymałość wykazują również pnie z otworami. Dlatego pnie o otwartych ubytkach wzmacnia się poprzecznymi prętami. Pręty takie należy zakładać w miejscach, gdzie drewno ma największą wytrzymałość. Wiercenie otworów i sposoby zakładania prętów są podobne jak stosowane podczas tworzenia wiązań wzmacniających korony drzew. Na pręty należy zakładać rury rozpierające w celu lepszego usztywnienia takich wiązań.

Jak wynika z dotychczasowych zaleceń, efektem zabiegów pielęgnacyjnych w miejscach ubytków drewna powinno być jedynie zahamowanie jego dalszego rozkładu. Dlatego też, po wykonaniu zabiegu, każde miejsce powinno być okresowo kontrolowane, a niektóre z wykonanych czynności należy powtórzyć.