Kategorie
Drzewa

Choroby drzew pochodzenia grzybowego

Jednym z pospolitych i groźnych pasożytów prawie wszystkich drzew iglastych i liściastych oraz krzewów jest opieńka miodowa (Armillaria mellea Owal.). W drzewostanach leśnych jest ona bardzo groźnym pasożytem, szczególnie litych świerczyn i sośnin. Grzyb ten występuje często na starszych drzewach w mieście, szczególnie w parkach, wywołując, wspólnie z innymi omówionymi czynnikami, usychanie drzew.

Grzybnia tworząca się z kiełkujących w próchniczej glebie zarodników wnika pod korę korzeni i rozwija się najczęściej w widoczne po oderwaniu kory formy przetrwalnikowe, tj. czarne sznury — rizomorfy — lub białe płaty. Pojawienie się owocników opieńki z wysmukłym trzonem i szorstkim żółtobrązowym (barwa miodu) kapeluszem jest oznaką zaawansowanego rozwoju choroby. Proces chorobowy trwa kilka lat i kończy się z reguły uschnięciem drzewa. Grzyb ten wywołuje tzw. białą zgniliznę drewna korzeni i odziomka. Drewno rozłożone przez opieńkę świeci w ciemności (luminescencja). Zwalczanie chemiczne o-pieńki nie jest jeszcze ostatecznie opracowane. Do istotnego zmniejszenia zagrożenia prowadzi usuwanie owocników; warto zaznaczyć, że są one jadalne i cenione. Należy usuwać i spalać porażone drzewa, korzenie i pniaki. W braku możliwości karczowania, pniaki wraz z korzeniami trzeba możliwie dokładnie okorować i korzenie odsłonić jak najgłębiej, a wszelkie pozostałe kawałki korzeni, pnia i korowiny spalić.

Na modrzewiach występuje tzw. rak modrzewia, powodujący uszkodzenia strzały lub gałęzi. Choroba ta powodowana jest przez grzyb Dasyscypha (=Lachnellula) willkommii Hart. z klasy Ascomycetes. Na porażonej korze tworzą się zagłębienia, następnie pęka ona, zamiera i odpada. Mimo zabliźnienia rany przez tkankę gojącą, zrakowacenie powiększa się co roku wskutek przemarzania sąsiednich partii kory, której odporność na mróz maleje w wyniku oddziaływania bliżej nie określonych substancji wydzielonych przez grzyb.

Choroby gałęzi. Drugą ważną grupę chorób powodują grzyby rozwijające się w drewnie lub łyku gałęzi. Powoduje to uszkodzenie gałęzi.

Pędy, gałęzie, a nawet cienkie pnie topól są uszkadzane przez zgorzel kory topoli, powodowaną przez grzyb Valsa sorida NKe. (stadium konidialne — Cytospora chrysosperma (Perz.) Fries), oraz przez raka topoli — Cryptodisporthe populea (Sacc.) Butin (stadium konidialne Dothichiza populea Sacc. et Br.). Kora na pniu młodszych drzew oraz gałęziach, przeważnie wierzchołkowych, starszych drzew po opanowaniu przez zgorzel obumiera, brunatnieje. Rozwijają się na nich drobne guzki, zakończone szarą tarczką. Wiosną wydostają się z nich żółtopomarańczowe zarodniki. Rak topoli wywołuje wtórne obumieranie narastającej tkanki gojącej w otoczeniu obumarłych płatów kory. Masowemu występowaniu zgorzeli i raka topoli sprzyja osłabienie drzew, np. po późnych przymrozkach wiosennych oraz w okresach suszy. W ostatnich latach objawy tych chorób silnie rozpowszechniły się w całej Polsce. Wrotami infekcji są głównie zranienia kory i liścioślady. Zarodniki rozprzestrzeniają się za pośrednictwem wiatru, deszczu i owadów. Opanowane partie koron należy usuwać i niszczyć wraz z koni-diami i otoczniami. Jest to jednocześnie korzystne dla gospodarki wodnej osłabionego drzewa.

Z innych grzybów chorobotwórczych występujących na gałęziach wielu drzew liściastych, w tym również owocowych, należy wymienić gruzłka rakotwórczego (Nectria galligena Bres.) i gruzłka cynobrowego (Nectria cinnabarina Fr.). Powodują one rakowatość pni i gałęzi.

Bardzo powszechną i groźną dla wiązów chorobę, tzw. naczyniową lub holenderską chorobę wiązów, zwaną również grafiozą, powoduje Ceratocystis ulmi (Buism.) Morsyn — dawniej Ophiostoma ulmi Schw. (stadium konidialne Graphium Schwartz). W warunkach naturalnych grzyb występuje tylko w stadium konidialnym. Grzybnia rozwija się i owocuje pod korą drzew w chodnikach wygryzionych przez ogłodki (Scolytus scolytus i S. multistriatus).Wylatujące ogłodki przenoszą zarodniki konidialne na młode, zdrowe gałązki, gdzie na wiosnę i w lecie odbywają żery uzupełniające. W gałązkach zarodniki kiełkują, a wrastająca do naczyń grzybnia wytwarza toksyny i następne zarodniki, rozprowadzane wraz z wodą po drzewie. Wydzielane przez grzyb toksyny powodują powstawanie substancji tzw. gumowych oraz tzw. wcistek w naczyniach. Czarne, zasklepione naczynia są widoczne na przekrojach poprzecznych porażonych pędów, gałęzi, pni, a nieraz nawet korzeni. Utrudnia to lub wręcz uniemożliwia wiązom przewodzenie wody z solami mineralnymi. Szybkie zamieranie liści i całych partii korony jest charakterystycznym objawem choroby. Zwalczanie tego grzyba jest trudne i ogranicza się z reguły do usuwania i niszczenia opanowanych gałęzi lub całych drzew. Ponadto zaleca się zwalczanie ogłodków rozprzestrzeniających zarodniki tej choroby.